Hai thái cực từ cuộc khủng hoảng chip nhớ do AI thúc đẩy

Làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo đang đẩy ngành chip nhớ toàn cầu vào một cuộc khủng hoảng chưa từng có. Trong khi các nhà sản xuất chip liên tiếp ghi nhận lợi nhuận kỷ lục và giá cổ phiếu tăng mạnh, nhiều hãng điện tử tiêu dùng lại rơi vào thế khó vì chi phí linh kiện leo thang, biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.

Cuộc khủng hoảng chip nhớ tạo ra hai bức tranh trái ngược

Tình trạng thiếu hụt chip nhớ trên toàn cầu đang trở thành yếu tố phân hóa mạnh mẽ thị trường công nghệ. Một bên là các công ty sản xuất bộ nhớ hưởng lợi lớn từ nhu cầu AI tăng bùng nổ, bên còn lại là các doanh nghiệp điện tử tiêu dùng chật vật trước áp lực chi phí ngày càng cao.

Theo dữ liệu thị trường, mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng có thể thấy rõ qua tần suất nhắc đến giá bộ nhớ trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tính đến thời điểm hiện tại trong năm, chủ đề này đã xuất hiện hơn 550 lần, phản ánh mối lo chung của toàn ngành công nghệ.

Michael Brown, chiến lược gia cấp cao tại Pepperstone Group, nhận định tình trạng thiếu hụt bộ nhớ đang diễn biến nghiêm trọng hơn dự báo ban đầu. Theo ông, nhu cầu AI tiếp tục tăng mạnh có thể khiến áp lực nguồn cung kéo dài đến tận năm 2030.

Các nhà sản xuất chip trở thành bên hưởng lợi lớn nhất

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp công nghệ gặp khó, nhóm sản xuất chip nhớ lại chứng kiến giai đoạn tăng trưởng bùng nổ hiếm có. Chỉ số cổ phiếu các công ty sản xuất bộ nhớ do Bloomberg theo dõi đã tăng khoảng 120% từ đầu năm, vượt xa mức tăng khiêm tốn khoảng 3% của nhóm điện tử tiêu dùng.

Samsung là một trong những cái tên nổi bật nhất khi vừa gia nhập nhóm doanh nghiệp có vốn hóa vượt 1.000 tỷ USD. Động lực chính đến từ mảng chip, nơi lợi nhuận quý gần nhất tăng gấp 48 lần so với cùng kỳ. Không chỉ Samsung, nhiều hãng khác như Micron hay SK Hynix cũng duy trì đà tăng tích cực sau khi công bố kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng.

Đáng chú ý, Sandisk đang trở thành tâm điểm trên thị trường chứng khoán khi cổ phiếu tăng hơn 500% kể từ đầu năm nhờ giá chip NAND leo thang mạnh. Đối tác Kioxia Holdings cũng ghi nhận mức tăng hơn 360% trong cùng giai đoạn, cho thấy sức nóng chưa từng có của ngành bộ nhớ.

Hãng điện tử tiêu dùng chịu áp lực ngày càng lớn

Trái ngược với sự thăng hoa của các nhà sản xuất chip, nhiều công ty điện tử tiêu dùng đang đối mặt giai đoạn khó khăn khi giá linh kiện tăng nhanh làm chi phí sản xuất đội lên đáng kể.

Nintendo cho biết giá bộ nhớ tăng cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận mảng máy chơi game. Từ đầu năm đến nay, cổ phiếu hãng đã giảm hơn 30%. Xiaomi cũng không nằm ngoài xu hướng khi mất khoảng 20% giá trị cổ phiếu trong năm 2026 vì áp lực chi phí tương tự.

Để bảo vệ biên lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp buộc phải chuyển một phần gánh nặng sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá sản phẩm. Nintendo đã xác nhận điều chỉnh giá máy Switch 2, trong khi Sony trước đó cũng tăng giá dòng PlayStation 5 tại nhiều thị trường.

Theo Fabien Yip, nhà phân tích tại IG International, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong cấu thành sản phẩm cũng như khả năng doanh nghiệp đàm phán để chuyển chi phí sang khách hàng. Bà cho rằng các hãng smartphone và máy chơi game đang là nhóm chịu rủi ro lớn nhất trong giai đoạn hiện nay.

AI đang tạo ra “siêu chu kỳ” mới cho ngành chip?

Nhiều chuyên gia lạc quan cho rằng AI không chỉ tạo ra nhu cầu ngắn hạn mà còn mở ra một “chu kỳ siêu tăng trưởng” mới cho ngành chip nhớ, khác hoàn toàn mô hình tăng giảm truyền thống vốn thường xuyên xảy ra trong lĩnh vực bán dẫn.

Giá hợp đồng chip NAND hiện đã tăng hơn 600% kể từ cuối tháng 9/2025, trong khi giá DRAM tăng gần 400%. Đà tăng mạnh này phản ánh nhu cầu khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu AI và hệ thống xử lý hiệu năng cao.

Các chiến lược gia của JPMorgan nhận định giá chip cùng sản lượng sản xuất có thể tiếp tục tăng ít nhất đến giai đoạn 2027-2028. Theo nhóm phân tích, nhu cầu AI hiện vẫn vượt xa nguồn cung, trong khi lượng tồn kho trên thị trường ở mức thấp và nguồn cung HBM bị ràng buộc bởi các hợp đồng dài hạn kéo dài nhiều quý.

Lo ngại bong bóng bắt đầu xuất hiện

Dù triển vọng dài hạn được đánh giá tích cực, tốc độ tăng quá nóng của nhóm cổ phiếu chip cũng khiến nhiều nhà đầu tư bắt đầu thận trọng hơn. Trong phiên giao dịch ngày 12/5, cổ phiếu chip tại Mỹ đã đồng loạt giảm mạnh sau chuỗi tăng kéo dài trước đó.

Bên cạnh yếu tố chốt lời, thị trường còn chịu ảnh hưởng bởi những bất ổn kinh tế và địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là căng thẳng kéo dài liên quan đến xung đột Iran. Điều này khiến giới đầu tư lo ngại nguy cơ hình thành bong bóng mới trong ngành công nghệ nếu giá cổ phiếu tiếp tục tăng quá nhanh so với nền tảng thực tế.