Giữa những bắt tay ngoại giao, các cuộc hội đàm kéo dài nhiều giờ và bữa quốc yến được chuẩn bị kỹ lưỡng, hình ảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sánh bước tại Thiên Đàn có lẽ mới là chi tiết mang nhiều tầng ý nghĩa nhất trong chuyến thăm Bắc Kinh lần này.

Trong ngoại giao Trung Quốc, địa điểm chưa bao giờ chỉ là “phông nền” cho các bức ảnh nghi thức. Những nơi được lựa chọn thường mang theo thông điệp về lịch sử, vị thế và cách Bắc Kinh muốn thế giới nhìn nhận mình. Và lần này, Thiên Đàn dường như được chọn để gửi đi nhiều hơn một tín hiệu ngoại giao đơn thuần.

Ông Tập và ông Trump tới thăm Thiên Đàn. Ảnh: Reuters.

Không chỉ là một chuyến tham quan

Sau cuộc hội đàm đầu tiên kéo dài khoảng 2 giờ tại Bắc Kinh sáng 14/5, ông Trump cùng ông Tập di chuyển tới Thiên Đàn — quần thể kiến trúc được xây dựng từ thế kỷ 15, nơi các hoàng đế Trung Hoa từng thực hiện nghi lễ cầu mùa và cầu quốc thái dân an.

Đi cùng Tổng thống Mỹ còn có con trai Eric Trump và con dâu Lara Trump. Sự xuất hiện của các thành viên gia đình khiến chuyến tham quan mang màu sắc mềm mại hơn một hoạt động ngoại giao cứng nhắc thông thường.

Đứng giữa khuôn viên di sản được UNESCO công nhận, ông Trump dành nhiều lời khen cho địa danh này: “Thiên Đàn thật tuyệt vời. Trung Quốc rất đẹp”.

Nhưng phía sau những câu xã giao ấy là cả một lớp ngôn ngữ quyền lực mang tính biểu tượng.

Trung Quốc muốn kể câu chuyện gì?

Khác với nhiều nền ngoại giao phương Tây vốn ưu tiên tính thực dụng, Trung Quốc thường sử dụng lịch sử như một phần trong chiến lược đối ngoại.

 

Ông Trump và ông Tập trao đổi nhiều trong lúc đến thăm Thiên Đàn. Ảnh: Reuters.

Từ Tử Cấm Thành đến đảo Doanh Đài trong khuôn viên Trung Nam Hải, các địa điểm xuất hiện trong lịch trình tiếp đón lãnh đạo Mỹ nhiều năm qua đều được lựa chọn kỹ lưỡng để phản ánh vị thế và chiều sâu văn minh của Trung Quốc.

Nếu Tử Cấm Thành trong chuyến thăm năm 2017 của ông Trump đại diện cho quyền lực hoàng gia và sự tiếp đón đặc biệt, thì Thiên Đàn lại mang sắc thái khác: tính trường tồn.

Quần thể rộng tới 273 ha này từng là nơi các hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh cầu mong mùa màng bội thu — biểu tượng cho sự ổn định của đế chế và mối liên hệ giữa thiên mệnh với quyền lực cai trị.

Việc ông Tập lựa chọn Thiên Đàn trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục cạnh tranh gay gắt được xem như lời nhắc khéo rằng Trung Quốc là một nền văn minh đã tồn tại hàng nghìn năm và vẫn duy trì ảnh hưởng bất chấp những biến động địa chính trị hiện đại.

Nhà sử học Lars Ulrik Thom nhận định đây là “bối cảnh hoàn hảo” để Bắc Kinh thể hiện chiều dài lịch sử và sự tinh tế của nền văn minh Trung Hoa.

Một thông điệp dành riêng cho ông Trump

Điều thú vị là biểu tượng “mùa màng bội thu” của Thiên Đàn cũng chạm đúng ưu tiên chính trị của ông Trump.

Trong chuyến thăm lần này, nông nghiệp tiếp tục là chủ đề được Washington quan tâm, đặc biệt khi nhiều nông dân Mỹ kỳ vọng Trung Quốc tăng nhập khẩu đậu nành, thịt bò và nông sản Mỹ.

Nói cách khác, cùng một địa điểm nhưng Bắc Kinh có thể đang gửi hai lớp thông điệp khác nhau:

  • với Trung Quốc và thế giới, đó là câu chuyện về lịch sử và vị thế lâu dài;
  • với ông Trump, đó còn là tín hiệu về thương mại, sản xuất và “thành quả” mà cả hai bên muốn đạt được sau hội nghị thượng đỉnh.

Ngoại giao thời hiện đại vẫn cần tính biểu tượng

Trong thời đại mà chính trị ngày càng bị chi phối bởi truyền thông và hình ảnh, những chuyến tham quan như ở Thiên Đàn không đơn giản chỉ để “quảng bá du lịch”.

Đó là một phần của nghệ thuật dàn dựng quyền lực mềm.

Từ thời Henry Kissinger bí mật tới Bắc Kinh năm 1971 cho tới các cuộc gặp hiện tại, Trung Quốc luôn tận dụng các biểu tượng văn hóa để định hình câu chuyện ngoại giao theo cách có lợi cho mình.

Bởi đôi khi, trong các cuộc cạnh tranh giữa những cường quốc, nơi lãnh đạo xuất hiện cũng quan trọng không kém những điều họ phát biểu.

Và giữa bầu không khí cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ngày càng căng thẳng, hình ảnh hai nhà lãnh đạo bước đi giữa Thiên Đàn giống như lời nhắc rằng các cuộc đấu quyền lực hiện đại vẫn luôn cần đến lịch sử, biểu tượng và nghệ thuật kể chuyện quốc gia.

Người đàn ông cố nhận án tử hình để có cơ hội chứng minh mình vô tội