Iran đề xuất lập cơ chế thu phí tại eo biển Hormuz cùng Oman

Iran cho biết sẽ thảo luận với Oman về việc thiết lập cơ chế thu phí lâu dài tại eo biển Hormuz, trong bối cảnh căng thẳng khu vực chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Đề xuất này ngay lập tức thu hút sự quan tâm từ nhiều bên liên quan, đặc biệt là Mỹ.

Iran và Oman bàn cơ chế thu phí qua Hormuz

Đại sứ Iran tại Pháp Mohammad Amin-Nejad ngày 20–21/5 cho biết Tehran đang trao đổi với Oman về khả năng xây dựng một hệ thống thu phí ổn định tại eo biển Hormuz.

Theo ông, hai nước cần “huy động mọi nguồn lực để vừa cung cấp dịch vụ an ninh vừa quản lý giao thông hàng hải một cách phù hợp nhất”. Ông nhấn mạnh việc vận hành tuyến đường này sẽ phát sinh chi phí và những bên hưởng lợi “cũng phải đóng phí tương ứng”. Đại sứ Iran khẳng định cơ chế này sẽ minh bạch nếu được triển khai.

Tham vấn kỹ thuật và các cuộc họp tại Muscat

Trong một cuộc họp báo ngày 18/5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran đang tham vấn liên tục với Oman để xây dựng cơ chế quản lý mới cho tàu thuyền qua Hormuz.

Ông nói các chuyên gia hai nước đã họp tại Muscat trong tuần trước và đang tiếp tục liên hệ với các bên liên quan nhằm hoàn thiện mô hình thu phí và quản lý tuyến hàng hải này.

Lưu lượng tàu giảm mạnh giữa căng thẳng khu vực

Theo Đại sứ Amin-Nejad, trong hai ngày 19–20/5 có 26 tàu đi qua eo biển Hormuz với sự hỗ trợ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Đây là mức được đánh giá cao bất thường trong thời gian gần đây, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với khoảng 135 tàu mỗi ngày trước khi xung đột leo thang.

Ông cho rằng nguyên nhân chính khiến lưu lượng giảm là chi phí bảo hiểm tăng cao. Tuy nhiên, các công ty vận tải biển lại nhận định rủi ro tên lửa, máy bay không người lái và thủy lôi mới là yếu tố khiến họ hạn chế đi qua khu vực này, nhiều đơn vị thậm chí tạm dừng hoạt động cho đến khi xung đột kết thúc.

Mỹ phản đối đề xuất thu phí

Đề xuất của Iran vấp phải phản ứng từ Mỹ. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington muốn eo biển Hormuz “mở cửa tự do” và không chấp nhận việc thu phí.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng cảnh báo rằng một thỏa thuận ngoại giao với Iran sẽ “bất khả thi” nếu Tehran triển khai hệ thống thu phí tại tuyến hàng hải này.

Phía Mỹ đồng thời khẳng định đã triển khai hoạt động hộ tống tàu thương mại qua Hormuz, dù chiến dịch này hiện tạm dừng.

Vai trò chiến lược của eo biển Hormuz

Trước khi căng thẳng leo thang, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Đây được xem là một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Sau khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, Iran từng hạn chế phần lớn hoạt động vận tải qua khu vực này. Tuyến đường chỉ được mở lại trong thời gian ngắn sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4, trước khi tiếp tục rơi vào trạng thái bất ổn khi Mỹ có động thái đáp trả.

Iran tiếp tục kiểm soát và điều phối hoạt động hàng hải

Trong diễn biến liên quan, IRGC cho biết khoảng 31 tàu thương mại, bao gồm tàu chở dầu và container, đã đi qua Hormuz an toàn trong vòng 24 giờ dưới sự phối hợp và bảo vệ của lực lượng Iran.

Phía Tehran cũng nhấn mạnh việc thiết lập cơ chế kiểm soát mới nhằm mở rộng vùng giám sát và yêu cầu tàu thuyền phải phối hợp với cơ quan chức năng khi đi qua khu vực này.

Hiện Oman chưa đưa ra phản hồi chính thức về đề xuất thu phí của Iran. Trong khi đó, tranh luận về tương lai quản lý eo biển Hormuz vẫn tiếp tục thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế.