17% GDP thế giới nằm trong tay 0,0001% người giàu nhất
Khoảng cách giàu nghèo trên thế giới đang được kéo giãn với tốc độ khiến nhiều chuyên gia kinh tế lo ngại. Trong khi phần lớn người lao động vẫn phụ thuộc vào tiền lương, một nhóm cực nhỏ ở đỉnh tháp tài sản lại đang nắm giữ lượng của cải tương đương gần 1/5 quy mô nền kinh tế toàn cầu.
Khoảng cách giàu nghèo trên thế giới đang được kéo giãn với tốc độ khiến nhiều chuyên gia kinh tế lo ngại. Trong khi phần lớn người lao động vẫn phụ thuộc vào tiền lương, một nhóm cực nhỏ ở đỉnh tháp tài sản lại đang nắm giữ lượng của cải tương đương gần 1/5 quy mô nền kinh tế toàn cầu.
Chỉ trong vòng 15 năm, khối tài sản của giới tỷ phú thế giới đã tăng mạnh từ khoảng 4.500 tỷ USD lên 14.200 tỷ USD vào năm 2024 và hiện đạt 20.100 tỷ USD. Con số này tương đương gần 20% GDP toàn cầu.
Theo nhà kinh tế Gabriel Zucman, Giám đốc Đài quan sát Thuế Quốc tế, sự gia tăng này không chỉ phản ánh việc của cải ngày càng tập trung vào tay nhóm siêu giàu mà còn cho thấy những thay đổi sâu rộng của kinh tế thế giới. Cuộc đua AI, sự thống trị của các tập đoàn công nghệ, tỷ trọng thu nhập dành cho người lao động ngày càng thu hẹp và khoảng cách giàu nghèo tiếp tục nới rộng qua nhiều thế hệ là những yếu tố nổi bật phía sau xu hướng này.
Mỹ là nơi thể hiện rõ nhất sự tập trung tài sản. Quốc gia này hiện có khoảng một phần ba trong gần 3.000 tỷ phú trên toàn thế giới. Trong hai năm qua, tổng tài sản của các tỷ phú Mỹ đã tăng khoảng 40%, trùng với giai đoạn nước này thực hiện nhiều thay đổi về chính sách thuế theo hướng có lợi hơn cho các gia đình và nhà đầu tư giàu có nhất, đồng thời giúp họ gia tăng ảnh hưởng chính trị.
Làn sóng AI đẩy tài sản của giới siêu giàu tăng vọt
Một trong những động lực lớn nhất đứng sau sự bùng nổ tài sản là AI.
Hàng nghìn tỷ USD vốn đầu tư đã đổ vào một số tập đoàn công nghệ hàng đầu như Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet, Meta hay TSMC. Giá trị vốn hóa của nhiều doanh nghiệp đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, kéo theo khối tài sản khổng lồ dành cho các nhà sáng lập và cổ đông lớn.
Tuy nhiên, các tập đoàn công nghệ lại sử dụng tương đối ít lao động so với quy mô lợi nhuận. Điều này khiến thu nhập từ vốn tăng nhanh hơn đáng kể so với thu nhập từ tiền lương.
Từ đầu những năm 2000, khoảng cách giữa lợi nhuận đầu tư và tiền công lao động liên tục nới rộng dưới tác động của nhiều yếu tố như sự suy yếu của công đoàn, tự động hóa, AI, quá trình dịch chuyển sản xuất ra nước ngoài và các chính sách thuế ưu ái thu nhập từ đầu tư hơn thu nhập lao động.
Nhiều nhà kinh tế cũng cho rằng sự trỗi dậy của các “công ty siêu sao” hay những tập đoàn thống lĩnh thị trường đã làm thay đổi cán cân quyền lực trong nền kinh tế. Với vị thế vượt trội, các doanh nghiệp này có khả năng giữ lại phần lớn lợi nhuận cho cổ đông thay vì chia sẻ nhiều hơn cho người lao động.
Một ví dụ được nhắc đến là SpaceX. Nếu đạt mức định giá dự kiến khoảng 1.770 tỷ USD khi lên sàn, công ty này sẽ trở thành doanh nghiệp giá trị nhất thế giới. Với 42% cổ phần đang nắm giữ, Elon Musk thậm chí có thể trở thành người đầu tiên sở hữu khối tài sản vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Để hình dung quy mô này, hiện chỉ có khoảng 21 quốc gia trên thế giới tạo ra GDP hằng năm vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD.
Tài sản tiếp tục dồn về nhóm giàu nhất
Bên cạnh AI, thị trường chứng khoán cũng là nguồn tạo ra phần lớn tài sản của các tỷ phú.
Dù nhiều người dân sở hữu cổ phiếu thông qua quỹ hưu trí hoặc tài khoản đầu tư, phần lớn lợi ích từ đà tăng giá chứng khoán vẫn tập trung vào nhóm giàu nhất.
Theo dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, 1% người giàu nhất đang nắm giữ khoảng một nửa tổng lượng cổ phiếu trên thị trường. Riêng nhóm 0,1% giàu nhất sở hữu lượng cổ phiếu trị giá 13.700 tỷ USD, gần gấp đôi tổng giá trị cổ phiếu mà 90% hộ gia đình Mỹ còn lại nắm giữ.
Dữ liệu của các nhà kinh tế cho thấy tài sản không chỉ tập trung vào giới tỷ phú nói chung mà còn ngày càng dồn vào tay tầng lớp giàu nhất trong chính nhóm siêu giàu này. Hiện nhóm 0,0001% người giàu nhất thế giới đang sở hữu khối tài sản tương đương khoảng 17% GDP toàn cầu.
Chính sách thuế cũng được xem là một trong những yếu tố thúc đẩy quá trình tích lũy tài sản. Việc giảm thuế doanh nghiệp và giảm thuế đối với người giàu trong thập kỷ qua đã giúp gia tăng lợi nhuận của các tập đoàn, đồng thời tạo điều kiện để giới tỷ phú hưởng lợi nhiều hơn từ cổ phiếu và các khoản đầu tư tài chính. Trong khi đó, người lao động vẫn chủ yếu gánh các loại thuế thu nhập và thuế tiền lương.
Sự tập trung tài sản ngày càng lớn đang làm dấy lên những lời kêu gọi đánh thuế tài sản tại nhiều quốc gia như France, Germany, United Kingdom, Brazil và United States.
Tại California, nơi có hơn 200 tỷ phú sinh sống, một đề xuất áp thuế một lần 5% đối với tài sản ròng của các tỷ phú sẽ được đưa ra bỏ phiếu trong năm nay.
Những người ủng hộ cho rằng việc của cải và quyền lực chính trị tập trung vào tay một nhóm rất nhỏ cá nhân đang góp phần làm gia tăng bất bình đẳng, đồng thời tạo ra một tầng lớp giàu có có khả năng duy trì vị thế qua nhiều thế hệ.
“Chưa bao giờ của cải lại tập trung vào tay một nhóm nhỏ người như hiện nay. Điều đáng lo ngại là xu hướng này có nguy cơ làm mất cân bằng xã hội, gây ra những rạn nứt sâu sắc trong tương lai”, ông Dario Amodei, CEO của Anthropic, nhận định.
